وارفارين چيست؟ آزمایش PT و INR

وارفارين چيست؟

وارفارين، يك داروي ضد انعقاد است كه کار آن پيشگيري از لخته شدن خون است.

گاهي به اين دارو، (رقيق كننده خون)  گفته مي‌شود. البته اين نام گمراه كننده است زيرا وارفارين خون را رقيق نمي‌كند، لخته‌هايي را كه قبلاً تشكيل شده‌اند، را هم حل نمي‌كند. بلكه فرآيند لخته شدن خون را كند مي‌كند؛ به عبارتي ديگر وارفارين كمك مي‌كند كه خون شما راحت‌تر در بدن گردش كند و لخته نشود.

تاريخچه وارفارين چیست؟

وارفارين يك داروی ضد انعقاد است که برای اولین بار در گياه شبدر شيرين فاسد شده کشف شد و مورد استفاده قرار گرفت. وارفارين مورد اعتمادترين دارو در دسته خود است و به عنوان يك ضد انعقاد خوراكي و گاهی هم تزريقي در انسان مصرف مي‌گردد.

 

سيستم انعقادي بدن چگونه عمل می کند؟

پلاكت‌ها سريعاً در محل آسيب‌، تشكيل يك توده را مي‌دهند كه به اين عمل در اصطلاح هموستاز اوليه مي‌گويند. هموستاز ثانويه به طور همزمان اتفاق مي‌افتد. به اين صورت كه پروتئين‌هاي موجود در پلاسماي خون كه فاكتورهاي انعقادي نام دارند در يك فرآيند آبشاري پيچيده باعث تشكيل رشته‌هاي فيبرين مي‌شوند كه در نهايت باعث محكم شدن توده پلاكتي در محل آسيب مي‌شوند و لخته كامل را تشكيل مي‌دهند. لخته در واقع شبكه‌اي از فيبرين است كه پلاكت‌ها در آن به دام افتاده‌اند.

 

وارفارين چگونه عمل می‌کند؟

وارفارین از طریق مهار فعالیت ویتامین k، فاكتورهاي انعقادي را که برای فعالیت خود نیاز به ویتامین K دارند مهار می‌کند. این اتفاق در فرآیندهای بعدی باعث كاهش سطح مواد لازم برای نگهداری رشته‌های فيبرين مي‌گردد. اين اتفاق‌ها باعث كاهش احتمال تشكيل لخته مي‌شود.

 

در چه بیماری هایی ممکن است از وارفارین استفاده شود؟

ممکن است در فیبریلاسیون دهلیزی تعويض دريچه قلب، سكته قلبی یا مغزی، ترمبوز وريد عمقي، آمبولي ريه، حمله قلبي، بيماري اختلال دريچه قلب از داروی وارفارین استفاده شود.

  • فيبريلاسيون دهليزي

این مشکل يكي از شايع‌ترين مشكلات قلبي است كه منجر به ضربان قلب نامنظم و سريع مي‌شود و يكي از شايع‌ترين علت‌هاي سكته مغزي مي‌باشد. فیبریلاسیون دهلیزی باعث توقف خون در قلب و در نهايت منجر به لخته شدن خون در قلب مي‌شود كه اگر اين لخته‌ها بشكنند و از طريق خون به مغز بروند ممكن است شريان‌هايي را كه به مغز خون‌رساني مي‌کنند مسدود كرده و خون كافي به بافت مغز نرسد و باعث سكته مغزي شود.

  • تعویض دریچه قلب

زماني كه دريچه‌هاي قلبي به درستي عمل نكنند ممكن است از دريچه‌هاي مصنوعي براي فرد استفاده كنند. اين دريچه‌ها از مواد متفاوتي تشكيل شده‌اند كه ممكن است فرد را مستعد تشكيل لخته نمايند.

  • سکته قلبی یا مغزی

این مشکلات‌ به علت انسداد رگ‌هاي خوني در مغز و يا قلب توسط لخته خوني ایجاد می‌شوند. لخته مانع خون‌رساني به بخشي از قلب و يا مغز مي‌شود و ممكن است باعث مشكلاتي در تكلم، بلع و تحرك قسمت‌هاي مختلف بدن شود. در فردي كه قبلاً دچار حمله قلبي شده احتمال وقوع سكته قلبي يا مغزي زياد است.

  • ترومبوز ورید عمقی

در افرادي كه مستعد تشكيل لخته هستند (اين لخته معمولا بيشتر در وريدهاي عمقي خصوصاً در پا ايجاد مي شود)، تشكيل لخته باعث گرفتگي رگ و آسيب به ناحيه درگير مي شود زيرا گردش خون را در آن ناحيه دچار اختلال مي‌كند.

  • آمبولی ریه

در افرادي كه مستعد تشكيل لخته در هر جايي از بدن هستند ممكن است لخته تشكيل شود و يا حتي قسمتي از آن جدا شده و به ارگان‌هاي ديگر بدن مانند ريه‌ها برود. اين لخته جا به جا شده را آمبولي مي‌نامند و اگر در ريه‌ها برود اصطلاحاً به آن‌‌ آمبولي ريه ‌گفته مي‌شود. اين لخته مي‌تواند ريه‌ها را دچار آسيب نموده و تنفس طبیعی فرد را مختل كند.

  • حمله قلبی

حمله قلبي به علت نرسيدن خون به قلب اتفاق مي‌افتد به عبارت ديگر اگر يك و يا چند تا از رگ‌هاي قلب توسط لخته خون دچار انسداد شده باشند خون‌رساني به قلب به طور كامل انجام نمي‌شود.

  • بیماری اختلال دریچه قلب

این بيماري اختلال در يكي از 4 دريچه قلبي است. دريچه‌هاي قلبي كمك مي‌كنند خون در قلب در يك جهت حركت كند. زماني كه اين دريچه‌ها به خوبي عمل نكنند ممكن است جريان خون كند شده و لخته تشكيل شود.

 

نحوه اندازه گیری وارفارين چگونه است؟

اندازه گیری وارفارین توسط تست خونیPT وINR، انجام مي‌شود. به عبارت ديگر بعد از اينكه پزشك، میزان مناسب وارفارين را با توجه به PT و INR فرد، براي وي تجويز كرد با شروع مصرف وارفارين، INR فرد تغيير مي‌كند و زياد مي‌شود. البته عوامل ديگري هم بر INR اثرگذار هستند كه يكي از مهم‌ترين آنها مصرف وارفارين است. با بررسي INR فرد، مي‌توان عملكرد وارفارين را در بدن فرد ارزيابي كرد.

 

PT چیست؟

PT مخفف واژه انگلیسی (زمان پروترومبین) است. در واقع با PT مدت زماني كه طول مي‌كشد تا لخته تشكيل شود را محاسبه مي‌كنند. در روش مرسوم اندازه‌گيري PT، بعد از گرفتن 3-2 سي‌سي از خون فرد، ماده‌اي به خون مي‌افزايند كه به آن معرف مي‌گويند. اين معرف باعث شروع تشكيل لخته مي‌شود و نتيجه PT، مدت زماني است كه خون فرد لخته مي‌شود.

براي انجام آزمایش PT و اندازه‌گيري آن مي‌توان از معرف‌هاي مختلفي استفاده كرد. البته هر يك از اين معرف‌ها كمي متفاوت با بقيه عمل مي‌كنند و لذا نتيجه PT حاصل از يك معرف با نتيجه PT حاصل از بقيه معرف‌ها، قابل مقايسه نيست و چون در آزمايشگاه‌هاي مختلف از معرف‌هاي متفاوتي استفاده مي‌كنند بنابراين پزشك نمي‌تواند بر اساس PT بيمار، دوز واقعي مورد نياز وارفارين را مشخص كند. به همين دليل نتيجه PT بايد به واحدهاي استاندارد تبديل شود كه قابل مقايسه باشد.

 

INR چيست؟

PT استاندارد را INR‌ مي‌نامند. پس با تبديل PT به INR مي‌توان نتيجه تست‌هاي مختلف از آزمايشگاه‌هاي مختلف را با يكديگر مقايسه كرد. INR ، تنها واحد استاندارد براي گزارش نتيجه تست PT مي باشد.

عوامل زیر می توانند بر روی نتیجه INR موثر باشند:

  • رژيم غذايي: بيمار بايد مطمئن باشد كه رژيم غذايي سالم و متعادلي دارد. بعضي غذاها مانند اسفناج و يا كلم بروكلي حاوي ويتامين K هستند و در صورت مصرف زياد مي‌توانند با وارفارين تداخل ايجاد كنند. بنابراين مصرف اين گونه غذاها بايد در حد متعادل و كم باشد. البته نكته مهم اين است كه اگر به عنوان مثال مصرف روزانه نصف كلم از عادات رژيم غذايي فرد است، بيمار بايد هر روز همين مقدار كلم را مصرف كند و آن را قطع يا كم و زياد نكند. اين گفته كه بيمار سعي كند غذاهاي حاوي ويتامين K را مصرف نكند، غلط است؛ چون بسياري غذاها حاوي ويتامين K هستند و طبق اين گفته فرد از بسياري از غذاها محروم مي‌شود و اين كار عملاً غير ممكن است. بنابراين بهترين كار اين است كه در رژيم غذايي خود تغييرات زيادي ايجاد نكنيد.
  • افزايش و يا كاهش وزن: در صورت افزايش و يا كاهش وزن، آن را به كلينيك وارفارين گزارش كنيد.
  • داروها: شروع داروي جديد همراه با وارفارين و يا قطع دارويي كه قبلاً همزمان با وارفارين مصرف مي‌شده است.
  • تغيير در ميزان ورزش و يا نوع ورزش.
  • الكل
  • بيماري‌هایی مانند عفونت، آنفلوانزا، تب و …
  • سن
  • فراموش كردن مصرف بعضي دوزهاي وارفارين
  • مصرف سيگار
  • مصرف بعضي محصولات گياهي و يا مكمل هاي ويتامين

 

ميزان مطلوب PT و INR چه قدر است؟

میزان INR‌ در يك فرد سالم كه وارفارين مصرف نمي‌كند و سيستم انعقادي طبیعی دارد بايد در حدود 1 باشد. هرچه ميزان INR‌ بيشتر باشد زمان بيشتري طول مي‌كشد كه خون لخته شود. به عبارت ديگر با افزايش INR بيشتر از 1، خطر خون‌ريزي افزايش و با كاهش INR كمتر از 1، خطر لخته شدن خون افزايش مي‌يابد.

اما در افرادي كه وارفارين مصرف مي‌كنند، محدوده INR مطلوب متفاوت است و اين محدوده را پزشك با توجه به نوع بيماري فرد مشخص مي‌كند يعني با توجه به علت مصرف وارفارين یا نوع بيماري،‌ پزشك يك محدوده INR ايده‌آل را براي فرد تعیین می‌کند. پس INR ايده‌آل در بيماران مختلف متفاوت است. ميزان INR ايده‌آل در اغلب بيماراني كه وارفارين مصرف مي‌كنند در محدوده 3-2 است. يعني پزشك با تجويز دوز خاصي از وارفارين سعي مي‌كند INR بيمار را به اين محدوده برساند.

نکته: دقت شود كه اين محدوده در همه بيماران، صادق نیست. به عنوان مثال در بيماراني كه به علت بيماري دريچه‌ای قلب وارفارين مصرف مي‌كنند محدوده هدف INR ،‌ 2/5-3/5 است. لذا حتما محدوده INR هدف خود را از پزشك خود بپرسيد.

پس از مشخص شدن INR هدف، پزشك دوز خاصي از وارفارين را براي بيمار مشخص مي‌كند تا INR‌ وي به محدوده هدف برسد؛ زيرا اگر INR‌ بيمار بيشتر از محدوده هدف باشد،‌ خطر خون‌ريزي و عوارض مربوط به خون‌ريزي افزايش مي‌يابد و اگر INR كمتر از محدوده هدف باشد خطر تشكيل لخته و حتي بروز سكته افزايش مي‌يابد.

البته بايد دانست كه در موارد نادري اين احتمال وجود دارد كه اگرچه INR بيمار در محدوده مطلوب است ولی ممکن است دچار عوارض وارفارين يعني خون‌ريزي شود. در اين حالت بايد ساير عوامل موثر بر سيستم انعقادي بدن مانند پلاكت‌ها نيز ارزيابي شود. در صورتي كه ساير عوامل موثر بر سيستم انعقادي بدن دچار اشكال نباشند، بايد حداقل INR مجاز را براي اين بيماران خاص تنظيم نمود. به عنوان مثال اگر پزشك INR‌ هدف را براي يك بيمار3-2 تشخيص داده باشد، INR اين فرد را مي‌توان روي 2-1/8 قرار داد.

 

آيا سيگار بر اثربخشي وارفارين تأثير دارد؟

  • مصرف سيگار به طور كلي باعث افزايش خطر تشكيل لخته مي‌شود و سلامت فرد را تحت تأثير قرار مي‌دهد؛ پس بهتر است مصرف سيگار قطع شود.
  • در صورت مصرف سيگار، پزشك معالج خود را از ميزان مصرف سيگار و يا تغيير در ميزان مصرف آن مطلع نماييد؛ زيرا سيگار علاوه بر افزايش احتمال تشكيل لخته و تأثير بر INR، باعث افزايش متابوليسم وارفارين و لذا افزايش سرعت دفع آن از بدن مي‌شود.
  • مصرف سيگار از جنبه ديگري نيز حائز اهميت مي‌باشد، با مصرف سيگار ريه‌هاي فرد دچار آسيب مي‌شوند و ريه‌ها نمي‌توانند عملكرد خود يعني اكسيژن‌رساني به خون را به خوبي انجام دهند. لذا اكسيژن كمتري به سلول‌هاي بدن مي‌رسد. پس سلول‌هاي بدن به مغز استخوان پيام مي‌دهند كه دچار كمبود اكسيژن شده‌اند و مغز استخوان هم با افزايش ساخت سلول‌هاي خوني (گلبول قرمز خون) كه مسئول انتقال اكسيژن به سلول‌ها مي‌باشد به پيغام سلول‌ها پاسخ مي‌دهد.
  • هرچه ميزان و مدت زمان مصرف سيگار بيشتر باشد، گلبول‌هاي قرمز بيشتري در خون ساخته مي‌شوند. اين حجم از گلبول‌ها باعث كاهش جريان خون در بدن و لذا افزايش احتمال تشكيل لخته در بدن مي‌شوند.

آيا دوز وارفارين در همه افراد يكسان است؟

خیر، مقدار مصرف وارفارین در افراد مختلف متفاوت است و مقدار مورد نیاز وارفارین را پزشک با توجه به INR هدف هر بيمار و نوع بيماري وي، براي او تجويز مي‌كند.

 

تنظيم دوز وارفارين چگونه است؟

اثر ضد انعقادي وارفارين طي 7-2 روز پس از شروع مصرف وارفارين خوراكي طبق مقدار تعيين شده توسط پزشك، مشاهده مي‌شود. با شروع مصرف وارفارین فرد به طور مرتب و روزانه چك مي‌شود و اين عمل تا زماني كه INR دو بار پشت سر هم در محدوده درماني مطلوب واقع شود ادامه دارد. آنگاه اندازه‌گیری INR بيمار به ميزان 3-2 بار در هفته به مدت 2-1 هفته انجام مي‌شود. پس از 2-1 هفته تواتر انجام آزمایش INR بيمار كمتر مي‌شود. زماني كه INR بيمار به حد ثابتي رسيد مي‌توان در فواصل زماني 4 هفته‌اي INR را چك كرد.

ميزان INR‌ هدف در افراد مختلف متفاوت مي‌باشد و INR هدف را پزشك با توجه به نوع بيماري فرد، تعيين مي‌كند. هنگامي كه INR بيمار بيشتر از محدوده درماني تعيين شده توسط پزشك باشد، احتمال خونريزي افزايش و هنگامي كه INR كمتر از محدوده تعيين شده باشد احتمال تشكيل لخته افزايش مي‌يابد؛ بنابراين ايمني و اثربخشي درمان با وارفارين شديداً وابسته به نگه داشتن ميزان INR در محدوده درماني مي‌باشد.

 

بهترين زمان مصرف وارفارين چه ساعتي در روز است؟

در مورد مصرف وارفارين بايد دقت شود كه آن را هر روز در ساعت مشخص و ثابتي مصرف كنيد. بهترين زمان مصرف وارفارين ساعت 6 عصر مي باشد.

 

چند بار در روز وارفارين را مصرف مي‌كنند؟

وارفارین را به صورت یک بار در روز مصرف می کنند. یعنی تمام مقدار مشخص شده برای مصرف در هر بار را یکباره مصرف کنید. به عنوان مثال اگر پزشک با توجه به INR بيمار، براي وي،‌ قرص (‌یک قرص + یک چهارم قرص) را تجويز كرده بيمار بايد تمام اين قرص را در ساعت مشخصي از روز مصرف كند. البته اشتباه نكنيد! اينكه گفته مي‌شود به صورت يكباره مصرف كنيد به اين معني نيست كه هر روز بايد وارفارين مصرف كنيد. در افراد مختلف تواتر مصرف متفاوت است (هر روز، یک روز در میان، 2 روز در هفته و …). نكته‌اي كه همه افراد بايد دقت كنند اين است كه همه قرص را يك دفعه مصرف كنند.

آيا مي‌دانيد تواتر مصرف قرص شما چگونه است؟

توجه داشته باشيد كه قرص‌هاي وارفارين را فقط بايد در روزهايي كه پزشك براي شما تعيين كرده مصرف كنيد.

 

چگونه بفهميم كه وارفارين به خوبي عمل مي‌كند و اثرات مطلوبي براي بيمار دارد؟

با شروع مصرف وارفارين تقريباً 7-4 روز طول مي‌كشد تا وارفارين بتواند به خوبي عمل كند. با مراجعه‌هاي منظم و مرتب به كلينيك وارفارين (پی تی) كه زمان اين مراجعه‌ها توسط پزشك تعيين مي‌شود، INR فرد اندازه‌گیری مي‌شود. پس با INRهاي منظم، پزشك مي‌تواند اثرات وارفارين را بررسي كند و زماني كه INR فرد به INR هدف رسيد مي‌توان گفت كه وارفارين براي بيمار اثرات مطلوبي دارد.

 

مسمومیت با وارفارین یا مصرف بیش از حد نیاز آن، چه عوارضی ایجاد می کند؟

اگر دوز وارفارين، بيش از حد نياز باشد ممكن است فرد را درمعرض خطر خون‌ريزي و مشكلات جدي و تهديد كننده حيات قرار دهد. جهت كاهش اين اثرات،‌ ‌مي‌توان براي فرد، ويتامين K (قرص و يا تزريقي) تجويز كرد.

 

علائم افزايش دوز عبارتند از :

  • خون‌ريزي كه به صورت خود به خود بند نیاید.
  • خون‌ريزي از بيني كه بيش از 10 دقيقه طول بكشد و يا خون‌ريزي‌هاي منظم از بيني
  • خون‌ريزي از لثه
  • ادرار قرمز و يا قهوه‌اي تيره
  • مدفوع تيره
  • خون‌ريزي‌هاي شديد طي دوره‌هاي قاعدگي در خانم‌ها

 

اگر دوز وارفارين كم باشد چه اتفاقي مي‌افتد؟

اگر دوز وارفارين كم باشد ممكن است نتواند فرد را عليه تشكيل لخته محافظت كند و در صورت بروز چنين اتفاقي ممكن است نياز به تزريق هپارين به صورت زير پوستي باشد. اگر لخته خوني تشكيل شود ممكن است تكه‌اي از آن جدا شده و در رگ‌هاي خوني ريه‌ها و يا مغز برود. اين لخته خوني را آمبولي مي‌گويند كه مي‌تواند منجر به مشكلات تهديد كننده زندگي فرد شود. پس مراقب باشيد كه مصرف هيچ يك از دوزهاي وارفارين را فراموش نكنيد.

 

نحوه نگهداري قرص‌هاي وارفارين چگونه است؟

قرص‌هاي وارفارين را در جاي خشك و خنك نگه‌داري كنيد ولي لزومي به نگه‌داري در يخچال نمي‌باشد و مي‌توان آن را در دماي اتاق، دور از حرارت و گرما، رطوبت و نور مستقيم آفتاب نگه‌داري كرد.

  • دارو بایستی از يخ‌زدگي محافظت شود.
  • دارو بایستی دور از دسترس اطفال نگه‌داري شود.
  • قرص‌هاي از تاريخ مصرف گذشته را در منزل نگه داري نكنيد.
  • اگر نصف قرص و يا قرص را مصرف كرديد، باقيمانده قرص را مي‌توانيد نگه داريد و در نوبت‌هاي بعدي مصرف كنيد.

 

تأثير سایر داروها بر INR چگونه است؟

بسياري از داروها مي‌توانند بر عملكرد وارفارين اثرگذار باشند. بنابراين:

  • پزشك خود را از تمام داروهايي كه مصرف مي‌كنيد مطلع نماييد. با شروع مصرف داروي جديد و يا قطع دارو با پزشك خود مشورت نماييد.
  • از مصرف هرگونه آسپيرين و يا هر داروي حاوي آسپيرين بدون مشورت با پزشك خود خودداري كنيد، زيرا احتمال خون‌ريزي افزايش مي‌يابد.
  • داروهاي ضد التهابي مانند ايبوپروفن را بدون تجويز و مشورت با پزشك مصرف نكنيد.
  • بعضي داروهاي آنتي‌بيوتيكي ممكن است بر عملكرد وارفارين اثر بگذارند، لذا 3 روز پس از شروع مصرف آنتي بيوتيك سعي شود كه INR چك شود.
  • مصرف بعضي محصولات گياهي كه به عنوان دارو مصرف مي‌شوند با وارفارين تداخل دارد؛ لذا از مصرف خودسرانه محصولات گياهي خودداري شود. اين گياهان شامل سير، چاي سبز و ژينكو و … مي‌باشد.

 

آيا ژنتيك در تنظيم دوز وارفارين موثر مي‌باشد؟

افراد مختلف، پاسخ‌هاي متفاوتي به وارفارين مي‌دهند و ممكن است نياز به وارفارين در يك فرد، 10 برابر فردي ديگر باشد؛ لذا تشخيص اوليه دوز وارفارين بسيار مشكل مي‌باشد و پزشكان، اصولاً دوز اوليه را بر اساس فاكتورهاي كلينيكي مانند سن، وزن،‌ جنس ، INR‌ بيمار، بيماري‌هاي همزمان، ميزان مصرف ويتامين K‌،‌ مصرف داروهاي همزمان و BSA (مساحت سطح بدن) تعيين مي‌كنند.

سازمان FDA (سازمان غذا و داروي آمريكا) در سال 2007 اعلام كرد كه در تنظيم دقيق دوز وارفارين نياز به اطلاعات ژنتيكي افراد مي‌باشد. مطالعات گسترده‌اي در جمعيت‌هاي مختلف دنيا در اين زمينه انجام شده است كه نقش فاكتورهاي ژنتيكي را در دوز و اثربخشي وافارين تأييد مي‌كند؛ ولي امروزه اكثر محققين بر اين باورند كه افرادي كه در دو سر طيف قرار دارند، يعني افرادي كه حساس و يا مقاوم به داروي وارفارين هستند، جهت تعيين فاكتورهاي ژنتيكي در اولويت مي باشند.

 

چگونه مي‌توان از وضعيت ژنتيكي خود اطلاع پيدا كرد؟

به میزان 3-2 سی سی نمونه خون از بيمار گرفته مي‌شود و توسط روش PCR (واکنش زنجیره پلیمراز) مي‌توان وضعيت ژنتيكي فرد را تعيين كرد. در صورتي كه شما مايل به تعیین وضعيت ژنتيكي خود هستيد و يا بيماري هستيد كه جزء موارد حساس و يا مقاوم به وارفارين مي‌باشيد، به كلينيك وارفارين مراجعه نماييد.

 

اگر يك نوبت از مصرف وارفارين را فراموش كرديد چه اقداماتي بايد انجام دهيد؟

در صورت فراموش كردن يك نوبت مصرف وارفارين، به محض به ياد آوردن، دوز وارفارين فراموش شده را مصرف كنيد؛  اما توجه شود اگر نزديك مصرف نوبت بعدي وارفارين به ياد آورديد كه فراموش كرده ايد دوز وارفارين فراموش شده را مصرف نكنيد و برنامه عادي مصرف وارفارين خود را به صورت منظم ادامه دهيد. هيچ گاه دو نوبت وارفارين را در يك نوبت مصرف نكنيد.

 

آیا مصرف وارفارين در اطفال تفاوتی با بزرگسالان دارد؟

مصرف وارفارين در اطفال بسيار مشابه با بزرگسالان مي باشد.  دوز وارفارين براي هر كودك با توجه به سن، مرحله بيماري، رژيم غذايي و تداخلات احتمالي با ساير داروها مشخص مي‌شود. ميزان دوز مورد نياز وارفارين در اطفال نسبت به بزرگسالان بيشتر است ولي تعيين مقدار وارفارين مورد نياز براي هر فرد توسط پزشك انجام مي‌پذيرد و خود فرد و يا خانواده او نبايد تغييري در مقدار وارفارين مصرفي ايجاد نمايند.

 

مشكلات قاعدگي در خانم‌هايي كه وارفارين مصرف مي‌كنند چگونه است؟

  • مصرف وارفارين باعث افزايش احتمال هرگونه خون‌ريزي در بدن فرد مي‌شود. در خانم‌ها نيز خون‌ريزي ماهانه، ممكن است با مصرف وارفارين تحت تأثير قرار گيرد و هم مدت زمان و هم حجم خون‌ريزي افزايش يابد. در صورتي كه افزايش خون‌ريزي غير طبیعی باشد به كلينيك وارفارين اطلاع دهيد.
  • بيمار ممكن است به ويژه به خاطر دردهاي ناحيه لگن، از داروهايي مثل استامينوفن، ناپروكسن، بروفن و یا مفناميك اسيد استفاده نمايد كه باعث تقويت اثر وارفارين و حتي افزايش احتمال بروز خون‌ريزي از ساير مناطق علاوه بر رحم شود كه البته بی‌خطرترين دارو به عنوان ضد درد، استامينوفن مي‌باشد.

 

بيماري كه وارفارين مصرف مي‌كند، در طي اعمال جراحي يا دندان پزشكي چه اقداماتي بايد انجام دهد؟

در صورتي كه مجبور به اعمال جراحي و يا دندانپزشكي باشيد حتماً به جراح يا دندان پزشك خود اطلاع دهيد كه شما وارفارين مصرف مي‌كنيد. همچنين از چند روز قبل به كلينيك وارفارين نيز اطلاع دهيد تا دوز وارفارين را براي شما تنظيم كند؛ زيرا در صورت انجام اعمال جراحي و يا دندانپزشكي، احتمال خون‌ريزي زياد است ولي به هيچ عنوان وارفارين خود را قطع نكنيد، مگر به دستور پزشك معالج خود.

بايد توجه داشت كه بر حسب نوع عمل جراحي و يا فعاليت دندانپزشكي، دستورالعمل ادامه مصرف يا تغيير دوز وارفارين متفاوت مي‌باشد.

 

آيا فردي كه وارفارين مصرف مي‌كند مي‌تواند واكسيناسيون و يا تزريقات انجام دهد؟

واكسيناسيون در اين بيماران شرايط خاصي دارد:

  • تزريق بايد بصورت زيرپوستي انجام شود.
  • تزريق عضلاني انجام نشود؛ زيرا احتمال خون‌مردگي زياد است.
  • اگر لزوم به تزريق باشد، بعد از تزريق به مدت 10 دقيقه ناحيه تزريق را محكم فشار دهيد.

 

در صورت بروز بيماري خاص مانند اسهال يا استفراغ چه بايد كرد؟

بسياري از بيماري‌ها بر عملكرد وارفارين اثر مي‌گذارند، لذا در صورت بروز بيماري بهتر است INR فرد چك شود.

اگر به هر دليلي فرد بيمار مجبور است به طور موقت مصرف غذا را قطع كند، به عنوان مثال اگر به دليل اسهال يا استفراغ بيمار نمي‌تواند غذايي مصرف كند، بايد براي آن روز دوز وارفارين را نصف كرد (ولي بهتر است اين كار را تحت نظارت كلينيك وارفارين-پی تی انجام دهيد). در صورتي كه بيماري شما بيش از 1 روز ادامه يافت، حتماً با كلينيك وارفارين تماس بگيريد.

 

اگر بيماري كه وارفارين مصرف مي‌كند، دچار سرماخوردگي شود چه اقداماتي مي‌تواند انجام دهد؟

در صورت بروز سرماخوردگي، پيش از مصرف هرگونه دارويي بهتر است با كلينيك وارفارين مشورت نماييد.

مصرف 2-1 عدد استامينوفن و يا ايبوپروفن، مشكل خاصي ايجاد نمي‌كند ولي در صورت نياز به دوزهاي بيشتري از اين داروها، بهتر است با پزشك خود مشورت نمايید؛ چون مي‌تواند براي شما تهديد كننده باشد (به عنوان مثال استامينوفن باعث افزايش اثر وارفارين و لذا افزايش INR و افزايش خطر خون‌ريزي مي‌شود).

داروهايي را كه جهت كنترل علايم سرماخوردگي مجاز هستيد بدون نسخه پزشك از داروخانه تهيه نماييد عبارتند از:

  • آنتي‌هيستامين‌ها (ضد حساسيت) ی مجاز – مانند: ديفن هيدرامين، كلرفنيرامين، ‌لوراتادين، فنيرامين
  • ضدسرفه هاي مجاز- مانند: دكسترومتورفان
  • ضداحتقان بيني (دكونژستان) مجاز- مانند: قطره پسودوافدرين و فنيل افرين،‌ اسپري بيني فنيل افرين و يا اكسي متازولين (توجه شود كه دكونژستان‌هاي موضعي را نبايد بيش از 3 روز مصرف كرد).
  • ضد درد و ضد تب مجاز- مانند: استامينوفن، ‌ايبوپروفن و ناپروكسن

(‌نبايد اين داروها را به مقدار زياد مصرف كرد)

نكته مهم: از مصرف آسپيرين به عنوان داروي ضد درد و ضد تب، خصوصاً در افراد زير 13 سال جداً‌ خودداري شود.

آيا وارفارين در حاملگي مجاز مي‌باشد؟

مصرف وارفارين در طي دوران حاملگي مي‌تواند باعث سقط جنين و يا افزايش خطر خون‌ريزي در مادر و جنين شود كه خطر سقط جنين در 12 هفته اول بارداري بيشتر از ساير زمان هاست. پس بسيار مهم است كه خانمي كه وارفارين مصرف مي‌كند در طي مدت زماني كه وارفارين مصرف مي‌كند باردار نشود.

اگر مشخص شود خانمي باردار شده است، سريعاً‌ به كلينيك وارفارين-پی تی اطلاع دهد و هيچ گونه اقدام خودسرانه‌اي انجام ندهد. به عنوان مثال خودش مصرف وارفارين را قطع نكند، بلكه با پزشك خود مشورت نمايد. پزشك ممكن است با توجه به نوع بيماري فرد به جاي مصرف وارفارين تزريق هپارين را براي فرد تجويز كند ولي دانستن اين نكته مهم است كه در هر بيماريي نمي توان از هپارين تزريقي استفاده كرد. پس اگر تصميم به باردار شدن داريد ابتدا با پزشك خود مشورت نماييد

در مدت زماني كه وارفارين مصرف مي‌كنيد از يكي از روش‌هاي مطمئن پيشگيري از بارداري استفاده كنيد و هيچ گاه وارفارين را بدون مشورت با پزشك خود به طور خودسرانه قطع نكنيد.

آيا وارفارين در شيردهي مجاز مي‌باشد؟

اگر چه مصرف وارفارين در دوران حاملگي و يا در زماني كه فرد قصد باردار شدن را دارد خطرناك مي‌باشد ولي در دوران شيردهي مصرف آن مشكلي ندارد و با وجود اينكه مقداري وارفارين وارد شير مادر مي‌شود، ولي ميزان آن بسيار جزئي بوده و در حدي نيست كه براي نوزاد خطرآفرين باشد.

 

مصرف همزمان وارفارين و ضد بارداري‌هاي خوراكي چه تاثیری می‌تواند داشته باشد؟

ضد بارداري‌هاي خوراكي از طريق تأثير بر فاكتورهاي انعقادي باعث افزايش خطر احتمال تشكيل لخته می‌شوند. لذا بهتر است در صورت امكان از ساير روش‌هاي مطمئن پيشگيري از بارداري (روش‌هاي غير هورموني) استفاده شود. به عنوان مثال مي‌توان از IUD‌، ديافراگم، ژل‌هاي اسپرم‌كش و يا كاندوم استفاده كرد.

 

آيا دانش‌آموزي که وارفارين مصرف مي‌كند بايد به مدرسه خود اطلاع دهد؟

بله،‌ دانش‌آموزي كه وارفارين مصرف مي‌كند بايد به مدرسه محل تحصيل خود اطلاع دهد تا آنها بدانند و دانش آموز را از انجام ورزش‌هايي كه در آن برخورد با ساير افراد زياد است يا حركات ورزشي سنگين يا برخورد با توپ منع كنند و در هنگام خون‌ريزي بتوانند اقدامات مناسبي را انجام دهند و به موقع والدين دانش‌آموز را در جريان قرار دهند.

 

آيا فردي كه وارفارين مصرف مي‌كند مي‌تواند ورزش كند؟

انجام ورزش در افرادي كه وارفارين مصرف مي‌كنند به دليل احتمال خون‌ريزي شرايط ويژه‌اي دارد.

1 ) از انجام ورزش‌هاي سنگين مانند فوتبال، وزنه‌برداري، هنرهاي رزمي، كيك بوكسينگ، پرهيز شود.

2 ) ورزش‌هايي كه در آن‌ها برخوردي با ساير افراد وجود ندارد و سبك هستند مانعي ندارند (مانند دويدن، پياده روي، تنيس، بدمينتون). البته بايد دقت شود كه در هنگام ورزش از پوشش‌هاي محافظتي مانند زانوبند، جوراب، كفش و كلاه ايمني استفاده شود.

پس نيازي به محدود كردن فعاليت‌هاي روزانه سبك نيست و بيمار بايد سعي كند كه تا آنجا كه مي‌تواند یک زندگي طبیعی داشته باشد و فقط بايد از انجام فعاليت‌هاي سنگين خودداري كند.

 

عوارض مصرف وارفارين کدامند؟

شايع‌ترين عارضه مصرف وارفارين، خون‌ريزي از نقاط مختلف بدن است. حتي هنگامي كه INR بيمار در محدوده هدف قرار دارد، ممكن است كمي خون‌ريزي مشاهده شود. اين خون‌ريزي‌هاي جزئي مي‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • خون‌ريزي جزئي لثه در هنگام مسواك زدن.
  • خون دماغ شدن گاه به گاه.
  • كبود شدگي در اثر ضربه آرام.
  • خون‌ريزي ناشي از بريده شدن توسط چاقو و يا اشياي تيز.
  • افزايش حجم و مدت خون‌ريزي ماهانه در خانم‌ها.
  • پس فردي كه وارفارين مصرف مي‌كند بايد فعاليت‌هاي روزانه خود را با احتياط بيشتري انجام دهد و اگر كمي مراقبت كند مي‌تواند تا حد زيادي از وقوع اين عوارض جانبي پيشگيري كند.

به عنوان مثال

از مسواك نرم استفاده كند.

از تیغ استفاده نکنید ولی از ماشین ریش تراش می توانید استفاده نمایید.

هميشه در منزل جوراب و كفش راحت به پا داشته باشد.

در هنگام كار كردن با وسايل تيز و برنده دقت بيشتري داشته باشد.

از انجام فعاليت‌هاي شديد خودداري كند.

 

توجه: ممكن است در اثر ضربه‌اي شديد، خوني مشاهده نشود ولي درون بدن خون‌ريزي اتفاق افتاده باشد. پس بیمار باید مراقب فعاليت‌هاي خود باشد.

در صورت بروز خون‌ريزي و يا سرگيجه و ضعف و يا مشاهده كبودي بدون دليل و بدون هيچ ضربه‌اي و يا قطع نشدن خون‌ريزي و يا بروز هرگونه عارضه جديد بایستی به پزشك اطلاع داده شود.

 

بعضي عوارض نادر مصرف وارفارين مي‌تواند شامل موارد زير باشد:

  • ريزش مو
  • اسهال
  • يرقان (زردي)‌
  • تهوع
  • استفراغ
  • جوش
  • سندرم انگشت ارغواني
  • نكروز پوست

سندرم انگشت ارغواني عارضه بسيار نادر مصرف وارفارين مي‌باشد كه ممكن است 8-3 هفته بعد از شروع مصرف وارفارين بروز كند. در اين عارضه انگشتان پا دردناك و دچار تغيير رنگ مي‌شوند. در صورت بروز عارضه سندرم انگشت ارغواني مصرف وارفارين باید قطع شود.

نكروز پوست عارضه بسيار نادر در مصرف وارفارين مي‌باشد كه ممكن است 3-2 روز پس از شروع مصرف وارفارين بروز كند. در اين عارضه سينه‌ها، آلت تناسلي مرد، ران و باسن دچار تغيير رنگ و دردناك مي‌شوند كه ناشي از انعقاد زياد در اين افراد مي باشد و در صورت بروز نكروز پوست، بايد مصرف وارفارين قطع شود.

 

در صورت بروز خون‌ريزي از بيني (خون دماغ شدن)‌ چه بايد كرد؟

در اين گونه موارد كمك‌هاي اوليه معمولي را مي‌توان انجام داد. يعني:

1 ) سر به سمت جلوي بدن کشیده شود (دقت شود كه سر نبايد به عقب برده شود)‌.

2)‌ توسط دو انگشت، بالاي بيني محكم فشار داده شود.

اگر خون‌دماغ شدن بيش از 15 دقيقه طول بكشد و يا خون‌دماغ شدن‌هاي مكرر اتفاق بيفتد، با كلينيك وارفارين-پی تی مشورت شود.

 

با چه اقداماتي مي‌توان خطر خون‌ريزي را كاهش داد؟

بيماري كه وارفارين مصرف مي‌كند بايد بداند كه احتمال خون‌ريزي در او بيشتر از يك فرد معمولي است. پس بايد مراقب فعاليت‌هاي روزانه خود باشد و با دقت بيشتري آنها را انجام دهد به عنوان مثال:

  • در هنگام كار با ابزار تيز و برنده دقت بيشتري داشته باشد و از دستكش محافظ، استفاده كند.
  • به جاي استفاده از تيغ براي اصلاح، از ابزارهاي برقي استفاده كند.
  • از مسواك نرم استفاده كند.
  • از خلال دندان استفاده نكند.
  • در منزل از جوراب و يا كفش‌هاي راحت استفاده كند تا بدين وسيله پاي خود را محافظت كند ( به عبارتي با پاي برهنه در خانه راه نرود).
  • در هنگام گرفتن ناخن مراقب باشد.
  • بيمار جوش، زگيل، كالوس در روي بدن خود را دستكاري نكند.
  • از انجام ورزش‌ها وفعاليت‌هايي كه به فرد آسيب مي‌رساند خودداري كند. البته بدين معني نيست كه ورزش نكند. ورزش‌هايي مانند پياده‌روي و يا شنا بسيار مفيد هم هستند، ولي ورزش‌هايي مانند دوچرخه‌سواري، بوكس‌‌، وزنه‌برداري و … براي فرد ممكن است خطرآفرين باشند.
  • از مصرف خودسرانه ساير داروها پرهيز نمايد.
  • رژيم غذايي خود را تغيير ندهد (بعنوان مثال، كاهو و يا اسفناج را از رژيم غذايي خود حذف نكند).

 

يكي از عوارض شايع وارفارين، خون‌ريزي است. آيا اين بدين معناست كه آنقدر باعث خون‌ريزي مي‌شود كه در نهايت منجر به مرگ بيمار شود؟

اگر INR‌ بيماري كه وارفارين مصرف مي‌كند در محدوده ايده‌آل باشد، بسيار بسيار غير ممكن است كه دچار خون‌ريزي شديد منجر به مرگ شود. پس هيچ گاه از تصور اين مطلب كه وارفارين باعث افزايش خون‌ريزي و نهايتاً‌ مرگ مي‌شود، مصرف آن نبایستی قطع شود؛ بلكه هميشه باید دوزهاي وارفارين به موقع مصرف شود و INR در فواصل زماني تعيين شده توسط پزشك بررسی شود.

 

خلاصه‌ای از بايدها و نبايدهايي كه در صورت مصرف وارفارين، بايد به آنها توجه كرد:

  • وارفارين را هميشه در ساعت مشخص و به همان شيوه‌اي كه كلينيك وارفارين براي شما تعيين كرده، مصرف نماييد.
  • در زمان‌هاي تعيين شده براي شما، جهت مراجعه به كلينيك وارفارين، مراجعه نماييد و آزمایش خون را انجام دهيد.
  • یک جدول زمان‌بندي مصرف وارفارين و انجام آزمایش‌هاي خون براي خود تهيه نماييد. اين كار به شما كمك مي‌كند كه مصرف هيچ دوزي از وارفارين و يا انجام هيچ يك از آزمایش‌هاي خون را از دست ندهيد.
  • پزشك خود را از تمام داروهايي كه مصرف مي‌كنيد، مطلع نماييد. همچنين پيش از شروع، تغيير و يا قطع هر گونه دارو، مكمل و يا محصولات گياهي با پزشك خود مشورت نماييد.
  • عادات غذايي و فعاليتي خود را حفظ نماييد. تغييرات ناگهاني مي‌تواند بر INR اثر بگذارد.

  • مصرف غذاهاي حاوي ويتامين K مانند سبزيجات برگ سبز (مانند: كاهو، اسفناج وكلم) را قطع نكنيد! بلكه همان مقداري را كه هميشه مصرف مي‌كرديد، مصرف كنيد. افزايش و يا كاهش اينگونه غذاها بر INR اثرگذار مي‌باشد.
  • در صورت بيمار شدن و يا بروز هر گونه عارضه جديد و يا خونريزي‌هاي شديد، به كلينيك وارفارين اطلاع دهيد.
  • وارفارين را دور از دسترس اطفال قرار دهيد.
  • هميشه به ميزان كافي وارفارين در منزل داشته باشيد و پيش از تمام شدن آن، دوباره نسخه را از داروخانه تهيه نماييد.
  • اگر باردار شده‌ايد و يا تصميم به باردار شدن داريد، سريعا به پزشك خود اطلاع دهيد. خودسرانه داروي خود را قطع نكنيد.
  • در صورت انجام اعمال جراحي و يا دندانپزشكي، دندانپزشك و يا جراح خود را از مصرف وارفارين مطلع نماييد.
  • اگر قصد سفر داريد، حتما مطمئن شويد كه وارفارين به ميزان كافي براي آن مدت به همراه داريد.
  • كارت هويت پزشكي، مبني بر مصرف داروي ضد انعقاد، به همراه داشته باشيد.
  • در صورت مراجعه به هر پزشك ديگري، حتما پزشك را از مصرف وارفارين مطلع نماييد.
  • خودسرانه و بدون مشورت با پزشك خود، وارفارين مصرفي خود را قطع و يا تغيير ندهيد.
  • اگر علائم بهبودي در خود مشاهده كرديد، خودسرانه مصرف وارفارين خود را قطع نكنيد.
  • بدون مشورت با پزشك خود، مصرف همزمان ساير داروها با وارفارين را قطع و يا شروع نكنيد. اگر همزمان با وارفارين، داروي ديگري مصرف مي‌كنيد، حتما به پزشك خود اطلاع دهيد. در مقدار مصرفي آن دارو تغييري ندهيد.
  • بدون مشورت با پزشك، تغييرات زيادي در رژيم غذايي و فعاليت‌هاي روزانه خود، ندهيد.
  • از انجام ورزش‌هاي سنگين و پر برخورد كه منجر به خونريزي و يا خون‌مردگي مي‌شوند، پرهيز نماييد.

دکمه بازگشت به بالا